SLUMDOG. Milioner z ulicy.

Dramat-majstersztyk naszpikowany tragizmem, z zakończeniem w bollywoodzkim stylu, które znakomicie rozładowuje napięcie narosłe w duszy widzów. Główny bohater to chłopak ze slumsów. Los miota nim bezlitośnie, wciąż rujnując jego nadzieje i zmusza go do wiecznej ucieczki przed złem, a przy okazji do zapewniania sobie bytu z pomocą drobnych przestępstw. Niewykształcony, nie wie tego co wiedzą inni, a jednocześnie - wskutek życiowych perypetii - wie to, czego inni nie wiedzą. Pewnego dnia zgłasza się do telewizyjnego turnieju "Milionerzy", mając na celu coś zupełnie innego niż zdobycie fortuny. Ku zdumieniu organizatorów (i osób oglądających "Slumdoga") wygrywa olbrzymie pieniądze. Tak naprawdę za tę wygraną zapłacił już wcześniej, i to bardzo drogo... 

Świetny film: Slumdog. Milioner z ulicy (Wielka Brytania, 2008)

Oryginalny tytuł: Slumdog Millionaire

Reżyseria: Danny Boyle. Sprawdzona, solidna firma! Podejrzewany o fascynację fekaliami, co znajduje odzwierciedlenie w kilku scenach filmu.

Scenariusz: Simon Beaufoy. Na bazie powieści hinduskiego pisarza Vikasa Swarupa o tym samym tytule.

Aktorzy: Dev Patel (brat dobry, genialnie zagrał miękkiego twardziela), Madhur Mittal (brat zły, pięknie pokazał duchowe dojrzewanie do kariery przestępczej), Irrfan Khan (w tej roli testosteron aż z niego kipi), Freida Pinto (nie miała zbyt wiele do wygrania, ale piękność z niej światowej klasy).

Muzyka: Allah Rakha Rakhman, indyjski kompozytor muzyki filmowej tamilskiego pochodzenia, popularny i nagradzany, zaliczany do gwiazd. Pomiędzy "kawałki" Rakhmana wplecione są dwa utwory brytyjskiej wokalistko-kompozytorko-tekściarko-skandalistki posługującej się pseudonimem M.I.A., również tamilskiego pochodzenia (w tym mój ulubiony utwór "Paper Planes"). 

Nagrody: 8 Oscarów: za najlepszy film, reżyserię, scenariusz-adaptację, zdjęcia, montaż, muzykę, dźwięk, piosenkę. Dziwne, że nie dla Deva Patela, ale może chodziło o to, żeby nie rozpuszczać 18-latka. 4 Złote Globy: najlepszy dramat, reżyser, scenariusz, muzyka. 7 BAFT: jak Oscary, nie licząc piosenki. I wiele innych! W sumie film zebrał 39 nominacji i 61 nagród, więc można powiedzieć, że odniósł w sumie okrągłe 100 większych i mniejszych sukcesów. Brawo, brawissimo! Warto obejrzeć choćby z uwagi na tę liczbę.

O czym? O dzisiejszych Indiach i współczesnym społeczeństwie tego kraju, pokazanych z perspektywy wielkiego miasta. Smutne i przerażające obrazki z życia miejskich slumsów i z półświatka mafii przeplatają się ze scenami z teleturnieju "Milionerzy", w którym wystartował - lecz wcale nie dla pieniędzy - młody Hindus, wywodzący się z tychże slumsów. Jakim cudem radzi sobie w teleturnieju lepiej niż naukowcy i wykształceni ludzie sukcesu, skoro nigdy nie chodził do szkoły, a całe jego życie upływało na ucieczkach i poszukiwaniach miejsca do spokojnego życia? Cóż - okazuje się, że mając dobrą pamięć można zaczerpnąć sporo wiedzy z życiowych perypetii. I że czasami zaciągając potężny dług u złego losu można uzyskać środki na jego spłatę od losu dobrego. 

Dżamal ma starszego brata Salima. Obaj żyją w slumsach i trzymają się razem. Gdy zostają sierotami bez środków do życia i bez domu, Salim rządzi, bo jest najstarszym z rodzeństwa, a tak nakazuje tradycja. Podejmuje decyzje za siebie i za brata, zwykle nie najlepsze, chociaż zdarza się, że ratuje Dżamalowi zdrowie i życie. Obaj chłopcy, niesieni na falach losu i decyzji Salima, miotają się po Indiach, próbując znaleźć dla siebie jakieś miejsce. Nieobce im są drobne oszustwa i przestępstwa w rodzaju kradzieży, początkowo tylko jedzenia, później butów zostawianych przez turystów przed świątyniami, wreszcie portfeli i torebek. Ludzie, którym zaufali jako kilkulatki, zawiedli ich, okazując się bandytami. Dżamal i Salim dojrzewają w biedzie, krzywdzie, strachu, rozczarowaniach i ciągłych zmianach. Wciąż ryzykują, a potem muszą uciekać. Takie życie kształtuje każdego z nich inaczej. W Dżamilu wyrabia siłę psychiki, wzmacnia jego morale i rodzi potrzebę ciepłych (a z czasem gorących) relacji z drugim człowiekiem. Salim wybiera natomiast drogę przestępczą, gdyż jest słaby. I, rzecz jasna, ulega demoralizacji (aczkolwiek udaje mu się zachować resztki człowieczeństwa, jak pokazuje końcowa część filmu). W ten sposób "powstaje" brat dobry i brat zły. Drogi braci się rozchodzą, dodatkowym elementem pogłębiającym dystans pomiędzy nimi jest dziewczyna i... mamy schemat! Tym bardziej, że film kończy się happy endem, miłosnym i nie tylko. A jeśli dołożymy do tego bollywoodzkie zakończenie w postaci absurdalnej sceny musicalowej, w której kochankowie wraz z tłumem innych aktorów tańczą i śpiewają na dworcu kolejowym, możemy uznać, że niebezpiecznie zbliżyliśmy się do tandety filmowej... 

Jednak wspomniany schemat fabularny i bollywoodzki akcent wcale nie psują dzieła. Losy Dżamila, Salima i ich przyjaciółki z dzieciństwa Latiki są tylko pretekstem do ukazania społecznych realiów współczesnych Indii. Reżyser podkreśla wszelkie kontrasty społeczne, szczególnie materialne i moralne, budując na nich swoją opowieść o Indiach. Robi to profesjonalnie, angażując widza poprzez splecenie owych kontrastów z wydarzeniami z życia bohaterów. W tej opcji widz jest w pełni skoncentrowany i poznaje główny temat bez wysiłku. Ja w każdym razie po tym filmie mogłabym o Indiach i Hindusach wiele powiedzieć. Uważam, że "Slumdoga" powinni obejrzeć wszyscy nauczyciele! Danny Boyle dał nam możliwość podpatrzenia, jak przekazywać wymagane treści w interesujący sposób, dzięki któremu wiedza wejdzie do głów "sama".

Boyle karmi widza obrazkami niosącymi zarówno ładunek emocjonalny, jak i informacyjny. Mamy więc spotkanie latającego prywatnym helikopterem celebryty z umazanym - dosłownie! - fekaliami chłopcem ze slumsów. Oglądamy rzeź muzułmańskich rodzin dokonaną przez bojówkę fanatycznych hinduistów. Widzimy jak pracuje biedota (fizycznie, ciężko i za grosze), a jak ci, którzy potrafią się urządzić (łapiąc bezdomne dzieciaki i zmuszając je do żebraniny albo prostytucji, z których zyski płyną do ich kieszeni). Wnikamy do wnętrza domostwa w slumsach i wnętrza willi należącej do człowieka mafii. Patrzymy z lotu ptaka na płaską i brudną dzielnicę slumsów, a potem na wyrosłe na jej miejscu - za sprawą mafijnych pieniędzy - centrum biznesu z lasem nowoczesnych wieżowców i wkomponowaną weń zieleń miejską. Do tego dochodzą sceny ukazujące światek telewizji i policji, oczywiście w nienajlepszym świetle... Nic, tylko chłonąć i w końcu... się załamać. 

Obrazki przeplatają się ze scenami z teleturnieju, w których Dżamal stawia czoła kolejnym pytaniom, podwajających wygraną. Każde pytanie wysyła go w podróż w głąb historii jego życia. I każde w jakiś sposób zazębia się z jego wspomnieniami. Dżamal ma dobrą pamięć, jest inteligentny i potrafi szybko podejmować decyzje, więc idzie do przodu. Niestety, jest to nie w smak prowadzącemu teleturniej... Do smutnej historii życia Dżamala dokłada się wskutek tego stos następnych nieprzyjemnych perypetii, jeszcze więcej cierpień i ostatecznie kolejna tragedia. Ale widzowi należy się odrobina nadziei - dlatego w końcówce filmu pojawia się też łut szczęścia, no i miłość, która otacza chłopaka swymi opiekuńczymi skrzydłami... Ale nie chcę zdradzać szczegółów, ani tego, jaki jest prawdziwy finał teleturnieju. Zobaczcie sami. 

Podsumowując - na "Slumdoga" marsz! 

Agata A. Konopińska